Cantate Koor Almere: Rheinberger

27/02/10

Joseph Rheinberger werd in 1839 in Vaduz (Liechtenstein) geboren. Op zevenjarige leeftijd was hij reeds organist in zijn parochiekerk en toen hij acht jaar was, schreef hij al een mis voor drie stemmen.

Na een korte studie bij Schmutzer in Feldkirch ging hij in 1851 naar het conservatorium in München, waar hij in1854 zijn muzikale opleiding voltooide.

In 1859 werd hij aan het conservatorium benoemd tot hoogleraar in de muziektheorie en orgel, welke functie hij zou behouden tot enkele maanden voor zijn dood.

Naast deze functie was hij achtereenvolgens organist van de hofkerk van St. Michael, dirigent van het München Oratorium Gezelschap en leraar van de solisten bij de koninklijke opera.

In 1867 ontving hij de titel van koninklijke professor en werd hij inspecteur van de pas opgerichte koninklijke academie voor muziek.

In 1877 werd hij bevorderd tot koninklijke hofdirigent, waarmee hij de leiding kreeg over de muziek in de hofkapel. Hij werd in 1894 in de adelstand verheven en kreeg een eredoctoraat aan de universiteit.

Meer dan veertig jaar leidde hij de meest begaafde jonge musici van Europa op. Als componist toonde hij een meesterlijke techniek en een nobele, vaste stijl. Onder zijn twee-honderd composities zijn oratoria, twee opera’s, cantates voor soli, koor en orkest, kleinere werken voor koor en orkest, symfonieën, ouvertures en kamermuziek voor verschillende instrumenten.

Het belangrijkst van al zijn instrumentale werken zijn zijn twintig orgelsonates. Rheinberger schreef vele schitterende liturgische werken, namelijk: twaalf missen, drie requiems, het Stabat Mater en een groot aantal motetten en kleinere stukken.

In 1901 stierf Rheinberger in München.

Het Stabat Mater

In de tekst van het Magnificat lezen wij over de aankondiging van Jezus’ geboorte, in het Stabat Mater over zijn dood, het moment van en na zijn sterven.

Beide feiten worden door zijn moeder Maria letterlijk meegemaakt, doorleefd, of misschien moeten wij eerder zeggen: doorstaan. Maria beleeft het sterven van haar zoon in het besef van zijn waardigheid en van de betekenis die zijn dood voor de mensen heeft. Zij ligt niet krijsend op de grond, zich de haren uit het hoofd rukkend, neen, zij blijft overeind, zich bewust van de rol die zij zelf gespeeld heeft als bemiddelaarster, als leven gevende, om door haar zoon de mensheid van zonde vrij te kopen.

Stabat Mater: de moeder stond. Met het Ave Maria en het Magnificat behoort het Stabat Mater tot de bekendste uit een heel groot aantal Mariahymnen, waartoe ook de Spaanse Cantigas de Santa Maria, daterend uit de 13e eeuw, gecomponeerd door Alfonso de Wijze, behoren.

Deze Stabat Matertekst is pas eind 13e eeuw te vinden en komt begin 1400 als sequentia in het Missa Romanum voor. Reeds in 1480 schrijft Josquin des Prez een Stabat Mater, in 1594 ontstaat de achtstemmige versie van Palestrina.

In de latere concertpraktijk zijn de composities van Pergolesi (1736), Vivaldi, Rossini, Haydn, Dvořák en Poulenc zeer bekend geworden.

Van de componisten uit de 20e eeuw die de tekst getoonzet hebben, noemen we Szymanowsky en Penderecki.

Rheinberger zou al in 1864 een ander Stabat Mater (in c kl. terts, opus 16) hebben geschreven.

Klik hier voor de tekst van het Stabat mater

Klik hier voor een videofragment
(Akademicki Chór Politechniki Śląskiej, Polen)

(Met dank aan Theo van Dijk, PR-commissie Cantate Koor Almere)